Waarom hebben groenten, fruit, graanproducten, zuivel, vlees en vetten een prominente plaats in de Schijf van Vijf? Omdat ze belangrijke leveranciers zijn van voedingsstoffen als vitamines, mineralen, eiwitten, essentiële vetzuren en vezels. Ofwel: deze basisvoedingsmiddelen hebben een hoge nutriëntendichtheid. Dit in tegenstelling tot snacks, koek, snoep, gebak en sauzen. Die leveren vaak relatief weinig essentiële voedingsstoffen, maar wel veel energie in de vorm van toegevoegde suikers en vet. Dat maakt de energiedichtheid hoog, maar de nutriëntendichtheid laag.
Voedingsmiddelen hebben een hoge nutriëntendichtheid als ze een substantiële bijdrage leveren aan de vitamine- en mineralenvoorziening en tegelijkertijd relatief weinig calorieën leveren. In de Verenigde Staten wordt het begrip nutriëntendichtheid al gebruikt bij de voedingsvoorlichting. In de Dietary Guidlines for Americans 2005 wordt aanbevolen om vaker te kiezen voor voedingsmiddelen met een hoge nutriëntendichtheid. Dit om te voorkomen dat de Amerikaanse voeding te energierijk en te arm aan nutriënten wordt.
Het concept nutriëntendichtheid staat momenteel volop in de belangstelling van wetenschappers, deskundigen en beleidsmakers. Dat komt omdat er steeds meer behoefte is om objectief vast te stellen hoe gezond of ongezond individuele voedingsmiddelen of productgroepen zijn. Soms ligt daarbij de nadruk op vermindering van de inname van ongezonde voedingsstoffen zoals verzadigd vet en zout. Maar steeds vaker wordt er juist gekeken naar de aanwezigheid van gezonde voedingsstoffen als calcium, eiwit, vezels, vitamines en andere mineralen. Een voorbeeld daarvan is de “Nutriënt Rich Food" (NRF) index.
